کار مردم به دست توانای مردم و نهاد های غیر دولتی، (بایسته ها و راهکار ها)

مقدمه(اشاره)

سازمان های دیوان سالار(بوروکراتیک)دولتی که از دیدگاه صاحبنظران دانش مدیریت،به سازمان هایی بلند و دستگاه هایی استعدادسوز شهرت دارند،بزرگترین مانع در برابر سپردن کار به دست مردم هستند.سال ها تحقیق و پژوهش در عرصه ی سازمان های بزرگ دولتی که صاحبنظران مشهور اقتصادی نظیر فرید من،رابرت نوزیک ،فردریک هایک و…درآن مطالعات نقش داشته اند،نشان می دهد که سازمان های دولتی به طول و عرض و احجام بسیار بزرگ و با کار آیی بسیار اندک،سد بزرگی در راه توسعه پایدار اجتماعی و اقتصادی هستند و همین سازمان ها بیشترین مانع را در مقابل حضور مردم به ویژه در اموری که نقش انجمن ها و نهاد های مدنی و مردمی در آن بسیار بارز است ،به وجود می آورند.آن چه در پی می آید در آمدی به اهمیت و چگونگی انجام امور به دست مردم و سازمان های غیر دولتی است.

اندیشمندان توسعه پایدار اقتصادی( تونیس ۱۹۹۰ ،دیویس۱۹۶۲،روستو ۱۹۶۰) و نظریه پردازان علوم اجتماعی (زیمرمان۱۹۸۱،مرتون۱۹۷۶ ،دارندورف۱۹۶۹، آرتور لوئیز۱۹۶۷و…) بر این باورند که در مباحثی که مردم مشارکت فعال و آگاهانه و سازمان یافته داشته باشند،بر ابعاد مسائل و مشکلات اجتماعی و فرهنگی و اقتصادی اضافه نخواهد شد.چراکه بی گمان مردم از طریق همفکری و تشکیل نهاد های انجمنی ،یاریگری می نمایند و از طریق جلب مشارکت های عمومی گسترده می تواندد به حل و فصل مشکلات اهتمام ورزند.

موسسات و مجتمع های خیریه از جمله سازمان های مردم نهادی اند که در سطح استان مرکزی به دستگیری از توان خواهان و نیازمندان واقعی پرداخته و دارای پیشینه ی روشن و فعالیت های درخشانی هستند. در زاد بوم ما،شهرستان اراک، از دیر باز تشکل ها و جمعیت های خیریه به شیوه های تعاون و یاریگری سنتی در محله های شهر ها و روستا ها شکل گرفته و تا کنون به حمایت های ارزنده و کوشش های نیکوکارانه خود ادامه داده اند.لیکن گاهی آن چنان که انتظار می رود اهمیت وجود اینگونه موسسات خیریه، در بخش هایی از جامعه مدنی، حتی مسئولان و مدیران شهرستان ها و استان ،به درستی شناخته نشده است. به راستی علت ضعف فرآیند های معطوف به مشارکت اجتماعی و تسریک مساعی مردم در چیست؟

این یادداشت سعی می کند تا با بررسی برخی از چالش هایی که در حوزه ی مدیریت  وراهبری موسسات و مجامع خیریه استان وجود دارد ، به پرسش فوق تا حدودی پاسخ داده و البته برخی از مشکلاتی که این موسسات  با آن ها دست و پنجه نرم می کنند را مورد بررسی قرار دهد :

یکی از مهم ترین و موثرترین عللی که باعث بروز مشکلات در سطح موسسات خیریه استان و تا حدودی باعث عدم توفیق کامل این موسسات در نیل به اهداف والای خود شده است ، عدم توجه به عوامل چالش آفرین در مدیریت منابع انسانی و مالی موسسات و مجامع خیریه استان می باشد .

اصولا برنامه ریزی و مدیریت استراتیژیک در هر مجموعه و سازمان از دغدغه های اصلی مدیران و مسئولین ارشد آن مجموعه است و سازمان های موفق همواره ، ارزش و اهمیت خاصی را برای برنامه ریزی استراتیژیک آن سازمان قائل هستند . حال اگر در نظر گرفته شود که این سازمان ، یک موسسه خیریه مردمی است که منابع مالی آن از سوی نیکوکاران تامین می شود و بخش اعظمی از منابع انسانی آن را افراد داوطلب تشکیل می دهند، حساسیت و مخاطرات کار دو چندان می گردد .

به رغم آن چه که از بیرون به نظر می رسد ، مدیریت موسسات خیریه کار چندان ساده ای نیست موسسات خیریه به واسطه ی نیازشان به حضور نیرو های داوطلب که معمولا تعداد افراد زیادی هم هستند ، دارای روابط و گروه ها ی پیچیده و متنوع و متعددی هستند . نیرو های داوطلب نیز، افرادی هستند که به طور غیر موظف و به صورت رایگان زمان های آزاد خود را به انجام فعالیت هایی برای موسسه صرف می کنند و به سادگی هم ممکن است در هر شرایطی که برنامه های نیکوکارانه موسسه تعارض با امورشخصی آن ها پیدا کند، همکاری خود را با موسسه قطع کنند!

سازمان های مردم نهاد موجود در استان را بر اساس نوع هدف و فعالیت آن ها می توان به انواعی از جمله ، خیریه محور ، خدمات محور و توانمند ساز تقسیم نمود . موسسات فعال در خصوص حمایت و درمان بیماران سرطانی ، کلیوی ، ریوی ، کبدی ، نگهداری و مراقبت افراد نابینا ، اطفال یتیم و خانواده های بی سر پرست یا بدسرپرست و …. نمونه هایی از موسسات خیریه محور در استان ما هستند . این موسسات خیریه ، معمولا توسط فرد یا افرادی درد آشنا و برای اهداف انسان دوستانه تاسیس شده و سپس به تدریج ساختار آن ها شکل می گیرد .

اما در حوزه ی مدیریت استراتیژیک این موسسات خیریه ، معمولا ۴ دسته از عوامل چالش آفرین ، همواره مدیران و اعضای موسسات خیریه استان را ، در گیر خود می نماید :

۱-محدود بودن منابع مالی :

از جمله چالش های مهم حوزه ی مدیریت استراتیژیک موسسات خیریه استان ما ، محدود بودن منابع مالی و شیوه های دشوار تامین این منابع می باشد . ضمن این که وجود مدیریت سنتی در بین موسسات خیریه استان ما می تواند در بیشتر محدود کردن این منابع ، تاثیر بسزایی بگذارد . اکثریت نزدیک به همه ی موسسات خیریه استان ما ، هیچ گونه کمک مالی از سوی دولت دریافت نمی کنند . ضمن این که این موسسات نمی توانند منابع مالی خود را از هر راهی تامین کنند و درهر مسیری هزینه نمایند . مهم ترین منابع مالی موسسات خیریه در استان ما عبارتند از : کمک های مالی هیات امنا و افرادنیکوکار ، مبالغ حاصله از حق عضویت افراد ، کمک های مالی و هدایای غیر مالی سازمان ها موسسات و شرکت ها ، وقف و نذورات ، وجوه بازگشتی حاصل از سرمایه گذاری در پروژه های اقتصادی و بانکی و …

که در راستای کنترل و حل و فصل کردن این چالش می توان برنامه های مدونی را تدوین و تنظیم کرد تا موسسات به جای ایفای نقش واسطه ای میان مددجویان و نیکوکاران فعال موسسه خود ، به یک نقش مولد و اثر گذار تبدیل شوند و بتوانند منابع مالی مستقل و دائمی برای خود ایجاد نمایند .

۲-محدودیت منابع مالی موسسات خیریه دراستان ما ،

تمایل هیات مدیره های موسسات را به استفاده ی هر چه بیشتر از نیرو های داوطلب جوان ، به ویژه دانشجویان و افراد تازه فارغ التحصیل افزایش داده که این موضوع مدیریت استراتژیک موسسه را دشوار و تا حدی پرمخاطره می‌کند؛ چرا که افراد داوطلب عمدتا بر اساس نوعی تعهد اخلاقی و معنوی در اوقات فراغت به خیریه‌ها می‌پیوندند و خود را در چارچوب قراردادها و تعهدات قانونی قرار نمی دهند که این نقیصه، نظام بخشی و قطعیت انجام امور محوله را دشوار می سازد. بنابراین ضمن آنکه در سراسر دنیا استفاده از فعالان داوطلب در موسسات خیریه پدیده‌ای پسندیده و در عین حال اجتناب‌ناپذیر است و آنقدر مهم است که روز پنجم ماه دسامبر روز جهانی داوطلب ( world volunteer day ) نامگذاری شده است؛ اما به هر حال باید توجه داشت که مسئولیت‌ها و جایگاه‌های مهم و حساس همچون مسئول روابط عمومی، مسوول مددکاری و مسوول امور مالی و تدارکات به ویژه در موسساتی که در مراحل رشد (growth) یا بلوغ و تکامل (maturity) هستند در اختیار یا حداقل تحت نظارت افراد موظف و متعهد موسسه همچون مدیرعامل یا فردی منتصب از جانب وی باشد.البته خیریه‌هایی که در مرحله نوپایی و رشد هستند و منابع مالی اندکی دارند، ممکن است ناچار به استفاده از افراد داوطلب شوند که باید در به کار گماردن افراد برای این جایگاه‌ها،دقت نظر بیشتری داشته باشند.

۳٫ سومین چالش حائز اهمیت این است که:

حرکت موسسه در مسیر درست و منطبق بر رسالت آن به همراه شفافیت در عملکرد، اطلاع‌رسانی و اعتمادسازی، نقش مهمی در تداوم جذب این منابع مالی دارد. اگر مردم و به طور کلی حامیان مالی خیریه‌ها احساس کنند که سیاست‌ها، برنامه‌ها و اهداف موسسه در حال دور شدن از گفته‌ها و نوشته‌های زمان تاسیس موسسه است و با اعتقادات یا باورهای آنها همسویی ندارد، بین آنها و موسسه نوعی گسست عاطفی اتفاق می‌افتد و به دنبال آن کمک‌های خود را به موسسه قطع می‌کنند.

.۴ وابستگی و رابطه تنگاتنگ موسسات خیریه به عوامل محیط خارجی علی‌الخصوص عوامل محیط کلان (macroenvironment)

یعنی عوامل سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فن‌آوری نیز،قابل توجه است. به عنوان مثال میزان تورم اقتصادی جامعه ، افزایش قیمت کالا ها و مایحتاج عمومی و مقوله‌ای مانند طرح هدفمندی یارانه‌ها از جمله عوامل کلان اقتصادی هستند که بر رفتار اقتصادی جامعه و خانوارها تاثیر گذاشته و در نتیجه ورودی منابع مالی موسسات خیریه را دستخوش تغییر می‌کنند. هرچند که عوامل چهارگانه مذکور بر عملکرد هر بنگاه و سازمانی تاثیرگذار است؛ اما برای موسسات خیریه به علت نوع و شیوه های تامین منابع مالی و نیز ساختار منابع انسانی آنها تاثیر بیشتری دارد. به طور نمونه افزایش تورم که خود مشکلات معیشتی بیشتری به بار می آورد،ازیک سو موجب کاهش کمک های نقدی مردم شده و از سویی به کاهش تعداد نیروهای داوطلب و مقدار زمان همکاری آنان با موسسات خیریه و در نتیجه کمرنگ شدن حضور و فعالیت داوطلبان  در این موسسات می انجامد.

سخن آخر

ضروری است که هیات‌مدیره موسسات خیریه ضمن توجه ویژه به مقوله برنامه‌ریزی استراتژیک متوازن ، عوامل چهارگانه مذکور؛ یعنی منابع مالی، منابع انسانی داوطلب، حرکت با استراتژی درست در مسیر صحیح و عوامل تاثیرگذار محیط کلان را مدنظر داشته باشند تا در شرایط متغیر کسب و کار امروزی ضمن کمک به دولت و سازمان‌های دولتی و برداشتن باری از دوش دولت بتوانند در مسیر ماموریت و به سمت چشم انداز و اهداف عالی انسانی خود پیش بروند.

در نوشتار های بعدی سعی خواهد شد درمقابله باهرکدام از چالش ها راه حل هایی علمی و عملی ارائه شود.

                                                                                                                      مهرداد فولادی

                                                                                        عضوهیات مدیره شبکه ی سمن های خیرین استان مرکزی

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*

* Copy This Password *

* Type Or Paste Password Here *

72 Spam Comments Blocked so far by Spam Free Wordpress

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>